AmbientTueddiadau Llygrydd

Mae Llywodraeth Cymru a Fforwm Ansawdd Aer Cymru yn cydweithio’n agos ag arbenigwyr ansawdd aer ac Adran yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig y DU (Defra), er mwyn monitro a lleihau llygredd aer yng Nghymru. Mae'r ffigur isod yn dangos y tueddiadau hirdymor ar gyfer crynodiadau nitrogen deuocsid, deunydd gronynnol hyd at 10 μm o ran maint (PM10) ac osôn yng Nghymru. Mae’n dangos bod y crynodiadau llygredd wedi gwella’n gyson ers y 1990au heblaw am osôn. Gan fod osôn yn llygrydd rhanbarthol sy’n croesi ffiniau ni all Llywodraeth Cymru ac Awdurdodau Lleol ei reoli’n uniongyrchol

Ambient pollutant trends in Wales 1990-2015
Ambient pollutant trends in Wales 1990-2016

Monitro gan Awdurdodau Lleol

Mae’r gwaith o fonitro ansawdd aer yng Nghymru’n cael ei wneud gan Awdurdodau Lleol a thrwy rwydweithiau cenedlaethol a reolir gan Lywodraeth Cymru. Mae dau brif ddull o fonitro llygredd aer: monitro awtomatig a samplu goddefol. Mae monitro awtomatig yn defnyddio technegau dadansoddi parhaus i fesur a chofnodi crynodiadau amgylchynol o amrywiaeth o lygryddion aer. Mae samplwyr goddefol (e.e. tiwbiau tryledu) yn cynnwys adweithydd cemegol sy’n adsugno llygryddion o’r aer. Mae samplwyr yn cael eu defnyddio am gyfnod a’u dadansoddi yn y labordy. Yn 2015, roedd cyfanswm o 43 o safleoedd monitro awtomatig yn cael eu gweithredu gan Awdurdodau Lleol ledled y wlad. Mae’r safleoedd hyn yn cynnwys offer sy’n mesur carbon monocsid, ocsidau nitrogen, sylffwr deuocsid, osôn, PM10 a deunydd gronynnol hyd at 2.5 μm o ran maint (PM2.5) yn awtomatig. Yn ogystal â’r rhain, roedd cannoedd o diwbiau tryledu yn mesur lefelau nitrogen deuocsid cymedrig misol. Y gyfradd casglu data ar gyfer yr offer awtomatig a weithredwyd gan Awdurdodau Lleol yn ystod y flwyddyn oedd 93%.

Roedd y crynodiadau amgylchynol o PM10 yn “Gymedrol” ar 66 diwrnod, yn “Uchel” ar 16 diwrnod ac yn “Uchel Iawn” ar 8 diwrnod (fel y’u diffiniwyd gan fandiau’r Mynegai Ansawdd Aer Dyddiol) yn ystod y flwyddyn. O ran nitrogen deuocsid, cofnodwyd lefelau ar 86 diwrnod gyda chrynodiadau “Cymedrol”; cofnodwyd lefelau “Uchel” ar 1 diwrnod yn 2015 ac ni chofnodwyd lefelau “Uchel Iawn” ar unrhyw ddiwrnod. Cafwyd 1 diwrnod gyda lefelau “Cymedrol” ar gyfer sylffwr deuocsid, ni chofnodwyd lefelau “Uchel” neu “Uchel Iawn”. Roedd 24 diwrnod gydag osôn “Cymedrol” gydag osôn “Uchel” neu “Uchel Iawn”, fel y’u mesurwyd gan y safleoedd monitro a weithredwyd gan Awdurdodau Lleol. Yn gyffredinol, roedd lefelau llygredd yng Nghymru’n isel ar 204 diwrnod, yn gymedrol ar 137 diwrnod, yn uchel ar 16 diwrnod ac yn uchel iawn ar 8 diwrnod. Felly am 56% o’r amser roedd lefelau llygredd yn isel yng Nghymru gyfan. Am fanylion system fandio’r Mynegai Ansawdd Aer Dyddiol a ddefnyddiwyd i ddisgrifio lefelau llygredd ar gyfer y cyhoedd yn ystod 2015, ewch i http://uk-air.defra.gov.uk/air-pollution/daqi

Crynodeb o Ormodiant

Dengys ystadegau gormodiant o wefan ‘Ansawdd Aer yng Nghymru’ nad oedd unrhyw safle monitro yng Nghymru wedi mynd y tu hwnt i Amcanion y Strategaeth Ansawdd Aer (AQS) (neu uchafswm cyfatebol yr UE) ar gyfer carbon monocsid, sylffwr deuocsid, bensen neu blwm yn ystod 2015.

Aeth pedwar safle monitro yng Nghymru (Rhondda Aberpennar, Hafodyrynys Caerffili, Casnewydd Cyffordd 25 yr M4 ac Abertawe Station Court Stryd Fawr) y tu hwnt i’r amcan cymedrig blynyddol o 40 µg m-3 ar gyfer nitrogen deuocsid. Aeth Hafodyrynys Caerffili a Rhondda Aberpennar hefyd y tu hwnt i Amcan y Strategaeth Ansawdd Aer ar gyfer crynodiad nitrogen deuocsid cymedrig yr awr hefyd ar fwy na’r 18 achlysur a ganiateir yn 2015.

Aeth un safle yng Nghymru y tu hwnt i Amcan y Strategaeth Ansawdd Aer ar gyfer osôn (100 µg m-3 fel uchafswm cymedr 8 awr dyddiol) ar fwy na’r 10 achlysur a ganiateir, sef Gorsaf Bŵer Sir Benfro.